Gebouwen, landbouw, bossen

Het dorp De Steeg is gedeeltelijk ontstaan op Middachten. Begin 19de eeuw kende het landgoed zelfs een eigen postkantoor. Vandaag de dag horen veel woningen en gebouwen niet meer bij Middachten, maar verspreid over het landgoed zijn nog wel diverse gebouwen te vinden.

U herkent ze aan de kenmerkende luiken in de kleuren rood en wit. Het zijn (voormalige) boerderijen, dienstwoningen en bedrijfsgebouwen. Veel ervan worden nu verhuurd of verpacht. Elk gebouw kent haar eigen geschiedenis en de meeste woningen hebben een naam. Voorbeelden zijn de Wolfskuil, Mettenwaard of ‘ Klein Duimpje’. Andere kenmerkende gebouwen op het landgoed zijn de rentmeesterswoning, ‘Oud Middachten’ (voormalige hofboerderij) en de werkplaats. In de werkplaats bevindt zich één van de oudste squashbanen van Nederland. De meeste gebouwen op Middachten zijn aangewezen als monument en gerangschikt onder de Natuurschoonwet.

Een fors deel van Landgoed Middachten bestaat uit landbouwgrond. Op de Veluwerand liggen oude bouwlanden (enkeerdgronden) met voor de akkerbouw geschikte lössgronden. De uiterwaarden van de IJssel bestaan uit rivierklei en veengronden. Een groot deel van de uiterwaarden is in het verleden afgegraven (afgeticheld) voor de baksteenindustrie.

Verder zijn de pachtinkomsten voor Middachten van wezenlijk belang. Op dit moment voeren nog vier agrariërs hun volledige bedrijf op het landgoed (de zogenaamde hoevepachters). In het verleden was dit een veel groter aantal, maar de schaalvergroting is ook aan Middachten niet voorbij gegaan. De bedrijven bewerken 60 tot 80 hectare landbouwgrond.

Twee van de hoevepachters hebben een melkveehouderij, er is een gemengd melkvee/akkerbouwbedrijf en een biologisch akkerbouw/veeteeltbedrijf. De overige gronden worden aan naburige agrariërs en enkele particulieren verpacht. De oudste boerderijen zijn ontstaan op het overgangsgebied tussen hoge en lage gronden (Veluwe en IJssel). Op deze denkbeeldige lijn - vanaf het dorp Ellecom via de Boerenweg naar De Steeg - staan vijf monumentale hoeven. De boerderijen in de Havikerwaard zijn gebouwd op de hogere delen (pollen) van de uiterwaard. 

Landgoed Middachten bezit ca 400 hectare bos. Bosbeheer is altijd onderdeel geweest van het landgoed en tot op heden wordt er actief bosbouw bedreven.  

Bosbouwexperimenten
Hoewel bepaalde delen van het bos op Middachten vroeger goed beschermd werden, bijvoorbeeld het oude beukenbos, zijn er op Middachten veel bosbouwexperimenten gedaan. Vaak met een wisselend resultaat.

In het begin van de twintigste eeuw deed het bosbouwproefstation proeven met douglas van verschillende herkomst. Na de oorlog probeerden de beheerders de bodem van slechte bossen te verbeteren door ze te vellen en ter plekke enkele jaren landbouw te bedrijven. De teelt van graan werd afgewisseld met het zaaien van vlinderbloemigen. Omdat voor de graanteelt mest en huisvuil werd gebruikt en vlinderbloemigen stikstof uit de lucht kunnen binden, werd de bodem door deze zo geheten landbouwvoorbouw rijker. In de jaren vijftig werden grote oppervlakten grove den voortijdig geveld omdat het een tweede generatie betrof van aanplant die matig van kwaliteit was geweest. Indertijd werd veel verwacht van exoten en dus werden de percelen onder het motto ‘regeren is vooruitzien’ ingeplant met thuja, douglas en lariks maar ook met chamaecyprus, acacia en balsempopulier. Sporen van de experimenten zijn te vinden in gedetailleerde beschrijvingen, bijvoorbeeld van de landbouwvoorbouw, maar ook nog in het bos, bijvoorbeeld van de grove den van matige kwaliteit.  

Graaf Ortenburg
Wijlen Aurel graaf zu Ortenburg (gehuwd met I.A. gravin van Aldenburg Bentinck) ontwikkelde zich in de jaren vijftig tot bosbeheerder. Hij sloot zich aan bij de Arbeitsgemeinschaft Naturgemässe Waldwirtschaft (ANW) een onafhankelijke organisatie die natuurlijk bosbeheer nastreeft. De opvattingen die de leden van de ANW deelden, bepaalden zijn kijk op het vak. Het landgoed Middachten, met het toen ook al zeer gevarieerde bos, leende zich goed voor een natuurlijke aanpak. Het voor Nederlandse begrippen oude beukenbos was toe aan een opknapbeurt en in de gemengde naaldbossen met verschillende exoten konden veelbelovende ontwikkelingen worden uitgebouwd. Graaf zu Ortenburg begon veertig jaar geleden op Middachten met naturgemässe Waldwirtschaft, een aanpak die we nu geïntegreerd bosbeheer noemen. Hij was zijn tijd ver vooruit. Toen geïntegreerd bosbeheer begin jaren negentig gemeengoed werd, had Graaf zu Ortenburg de naturgemässe Waldwirtschaft op Middachten al dertig jaar in praktijk gebracht. Dat bleef niet onopgemerkt. Middachten werd een voorbeeldbedrijf waar de graaf talloze excursies verzorgde voor studenten, collega’s, onderzoekers en buitenlanders.  

Over graaf Ortenburg en zijn bosbouwexperimenten op Middachten is in 2003 een boek verschenen: "Fraget die Baume" (uitgeverij Matrijs). Dit boek is bij het secretariaat van Middachten te verkrijgen.

Middachten ligt op de overgang van de hooggelegen Veluwe naar de uiterwaarden van de IJssel. Door deze overgangsgradiënt wordt hier een groot aantal biotopen op een relatief klein oppervlak gevonden.

De bossen van de Veluwerand zijn relatief voedselrijk. Het is een belangrijk leefgebied voor het wilde zwijn en de ree.

Verder komen hier edelhert, damhert, boommarter, vos en das voor.

Bij natuurliefhebbers zijn het Kooibos en Fasantenbos bij het kasteel bekend. In deze bronbossen komt schoon en kalkrijk kwelwater van de Veluwe aan de oppervlakte. De bodemsamenstelling is hier zeer divers door rivierafzettingen en vervening in het verleden. Er komen typische kwelindicatoren voor als knikkend nagelkruid, gele dovenetel en sleutelbloem. Op de oude hakhoutstoven groeien bijzondere mossen. Nabij het kasteel vindt u stinzeplanten. Het gebied is belangrijk voor amfibieën en vogels en is een rustgebied voor de ree. Daarom is het gebied beperkt toegankelijk. Het beheer van het Kooibos en Fasantenbos is gericht op deze natuurwaarden, waarbij de cultuurhistorische aanleg wordt bewaard.

De Havikerwaard is in de winter een belangrijk foerageergebied voor ganzen. Hier vinden ze genoeg voedsel om hun trek te vervolgen. In de zomer treft u ieder jaar bovenop het kasteel een ooievaar die hier haar jongen grootbrengt. 

Het instandhouden van een landgoed is kostbaar. Vooral het onderhoud van de gebouwen, de tuin, het park en de eeuwenoude inboedel van het kasteel kost veel. Voor de instandhouding wordt nauw samengewerkt met de diverse overheden en fondsen.

De stichting Kasteeltuin Middachten is verantwoordelijk voor het onderhoud van de tuinen. Zonder de vele vrijwilligers zou de exploitatie van dit landgoed niet mogelijk zijn.

Heeft u vragen over het beheer van Middachten? Neem contact op met rentmeester Age Fennema, rentmeester@middachten.nl